De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen

Op vrijdag 26 maart 2021 is het eerste exemplaar van het  boek De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen van de hand van Peter Kooij aan mevrouw Manja Pach uit Deventer overhandigd. Mw. Pach stond aan de wieg van het Herinneringscentrum Kamp Westerbork, het Etty Hillesum Centrum in Deventer en de Dierense sjoel.

Het nieuwe boek is een uitgave van de Stichting Nobilis i.s.m. Historische Vereniging Zutphen. Het verschijnt in eenmalige oplage van 700 exemplaren in een hardcover met leeslint, telt 300 pagina's met 200 illustraties en kost 25,00 euro.

Lezing door mw. Manja Pach bij gelegenheid van de uitreiking van het eerste exemplaar van 'De Zutphense Kehille. Een geschiedenis van Joods Zutpen'.

De geschiedenis van het Joodse leven

Dit boek geeft een overzicht van Joods leven in Zutphen, vanaf de eerste sporen in de Middeleeuwen tot aan de huidige tijd, geplaatst tegenover de ontwikkelingen elders. Tot in de achttiende eeuw gaat het om vermeldingen van enkelingen, te verklaren door de opgelegde beperkingen die toen een nadrukkelijke rol speelden. Dat duurt tot het eind van de achttiende eeuw toen in navolging van de Franse Revolutie ook hier ging gelden: vrijheid gelijkheid en broederschap. Rond 1800 begint de groei van de Joodse gemeente in Zutphen. De stroom van doorgaans arme Joden op de vlucht voor de omstandigheden in Oost-Europa is groot. Het groeiende aantal leden vraagt om opeenvolgende grotere synagoges en voorzieningen en uitbreidingen van de begraafplaats. Verzoeken om steun aan de verschillende koningen, te beginnen met Lodewijk Napoleon, getuigen daarvan. De toename van de gemeenschap zorgt ook voor bloei van het religieuze en culturele leven. De Tweede Wereldoorlog doet zich op alle gebieden gelden maar de geminimaliseerde Joodse gemeente stelt zich direct na de oorlog actief op en ontplooit nieuwe initiatieven. Er komt een nieuwe, kleine synagoge. Dankzij de inzet van velen kan in 1985 de kleine gemeenschap weer gebruikmaken van de negentiende-eeuwse synagoge die tot in de oorlog in gebruik was. Met de Joodse gemeenten van Apeldoorn en Deventer wordt in 2000 de Nederlands Israëlitische Gemeente De Stedendriehoek opgericht.

Nieuw onderzoek

In 1977 gaf Chris Schriks van De Walburg Pers het boek De Joodse gemeente te Zutphen van de hand van S. Laansma uit. Een boekwerk van bescheiden omvang en met een beperkt aantal illustraties. Nu is de geschiedenis van Joods Zutphen door nieuw onderzoek in tal van archieven in den lande verder uitgebreid en uitgediept. De tweehonderd illustraties zijn een verrijking in dit nieuwe boek en nodigen uit tot het lezen van de uitgave. Auteur Peter Kooij kreeg hulp van velen. In het Vooraf in het boek wordt iedereen persoonlijk genoemd maar Renée Koot en Ingeborg van 't Hoff in het bijzonder. In februari 2015 is de eerste stap gezet door de werkgroep Geschiedenis Joods Zutphen (organisator van de Stadswandeling Joods Zutphen) en de Historische Vereniging Zutphen om tot de uitgave van een boek te komen over de geschiedenis van de Joden in Zutphen door de eeuwen heen.

Inhoud

Na het inleidende hoofdstuk Een geschiedenis van Joods Zutphen volgen hoofdstukken over de begraafplaats, over de plaatsen van samenkomst gevolgd door een hoofdstuk met als titel Hak, pak, zak en zaken, maar ook bijdragen over onderwijs en jeugdwerk, over armen, zieken en wetsovertreders, over de Joodse verenigingen, over kunst en cultuur, over de oorlog en tenslotte een hoofdstuk herinneren en herdenken. Het boek wordt afgesloten met een namenlijst van de Joden uit Zutphen en Warnsveld die niet terugkeerden.

Bekijk een hoofdstuk uit het boek

Het boek in de pers

In het maartnummer 2021 van het kwartaaltijdschrift Oer is in de rubriek Aan 't Woord een groot interview opgenomen onder de titel Peter Kooij en de geschiedenis van Joods Zutphen, geschreven door Loek Kemming. Kemming gaat met Peter Kooij uitgebreid in op de wijze waarop de auteur zijn onderzoek voor dit boek heeft verricht.

Wilco de Jong van lokale omroep Berkelstroom interviewt Peter Kooij over zijn boek 'De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen'.

Bron: www.berkelstroom.nl.

Auteur: Peter Kooij

Peter Kooij is tien jaar gids geweest van de stadswandeling Joods Zutphen. Met Bart Mendelson schreef hij het boek Dat doe je gewoon. Zutphense onderduikverhalen (2014). Hij verzorgde de redactie en uitgave van de Nederlandse vertaling van het oorspronkelijk in het Hebreeuws geschreven Licht en schaduw (2015), het levensverhaal van Leo Krukziener (de latere Areyh Hazon), waarin deze over zijn Joodse families vertelt en over zijn onderduik in zijn geboortestad Zutphen.

Al in 2004 verscheen van Kooij’s hand In een betere staat en een beter lokaal. De Joodse gemeenschap en synagoge in Delden. Een reactie daarop: ‘Er bestaan veel geschiedenissen van plaatselijke Joodse gemeenschapen. Ze zijn soms nogal knullig samengesteld door niet-historici. Kooij’s boek is daarop een gunstige uitzondering. Hij geeft blijk van een bewonderenswaardige speurzin, hij heeft gewerkt in een groot aantal archieven.’ (voor het hele artikel dat John Löwenhardt schreef)

Kooij is beeldend kunstenaar, waarbij de linoleumsnede de laatste jaren zijn grootste aandacht heeft. (zie www.peterkooijkunst.nl). In het boek De Zutphense Kehille in het bijzonder zijn twee lino’s van zijn hand opgenomen. Regelmatig schrijft hij over kunst. Hij is een van de drie auteurs van de biografie en oeuvrecatalogus over H.W. van de Worp (1849-1941) (2012).
In de tijdschriften Zutphen en GrafiekWereld verschenen o.a. bijdragen over Charley Toorop, Jan Toorop, Conrad Felixmüller, Jeanne Bieruma Oosting, Dick Ket en Dirk Nijland. Het verbaast niet dat in het boek over Joods Zutphen een hoofdstuk Kunst en cultuur is opgenomen, met daarin aandacht voor de schilders Mommie Schwarz, Lex Horn en de tekenaar Jo Spier.

Nobilis uitgever

Het nieuwe boek verschijnt bij de uitgeverij van de Stichting Nobilis in samenwerking met de Historische Vereniging Zutphen. De uitgeverij van Nobilis was in 1985 een gezamenlijk initiatief van de Joodse historicus en dichter Dr. Jaap Meijer uit Heemstede en Pieter Jonker uit Haule. Tot aan de dood van Meijer gaven zij Joodse gedichtenbundels uit. Nobilis richtte zich daarna op de prentkunst in Nederland en keert dus nu terug bij de start. Het nieuwe boek verschijnt met financiële steun van de gemeente Zutphen, Stichting De Verdwenen Stad, NIG De Stedendriehoek, St. Maatschappij tot Nut der Israëlieten in Nederland, St. Rebekka Grunwald-Wagenaar, Joseph en Sara Spierfonds, Stichting Oude Gelderse Kerken, een bijdrage van een particulier, het Gé Kok Foons en Willem van Buuren.

De vormgeving is in handen van Sijtze Veldema van Stilet Vormgeving, die er ook voor zorgde dat foto's van een matige kwaliteit mooi in het boek kwamen.

Bestellen

U kunt het boek nu bestellen bij uw boekhandel of via het bestelformulier bij  Stichting Nobilis. Het boek kost 25,00 euro. Buiten de regio Zutphen wordt 7,25 euro aan  verzendkosten in rekening gebracht.

Boekgegevens

  • Titel: De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen
  • Auteur: Peter Kooij
  • Aantal pagina's: 300
  • Aantal illustraties: 200
  • Uitvoering: Hardcover met leeslint
  • Formaat: 22,5 x 22,5 cm
  • ISBN: 978 94 90847 21 0
  • Uitgever: Stichting Nobilis
Ik steun mijn boekhandel 1


    Bestelling bezorgen of laten versturen via PostNL?


    Ik bestel exemplaar/exemplaren van het boek 'De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen' door Peter Kooij à € 25,00. Eventuele portokosten worden à € 7,25 worden apart in rekening gebracht. Uw persoonsgegevens worden nooit aan derden verstrekt.


    Opmerkingen


    Reviews en reacties

    Rectificaties en aanvullingen

    20 april 2021

    Dankzij de reacties van verschillende mensen kunnen enkele correcties en aanvullingen worden aangebracht. De getallen zijn de bladzijdenummers. 39 Wederkomst moet zijn (natuurlijk) komst. 93 Tweede bijschrift: Hartog is de vader van Juda. 101 ‘Stoffen, meubelmaker, stoffeerder’: In plaats van drie zonen, zijn er vier zonen Leeraar die ook koopman in manufacturen worden. Naast Juda,…

    Lees verder

    ‘Verdere informatie ontbreekt’ niet meer

    6 april 2021

    Dank voor uw prachtige, recente uitgave ‘De Zutphense kehille in het bijzonder’. Ik heb het boek met bijzondere belangstelling gelezen. Over één zaak wil ik graag duidelijkheid geven: de kleine foto op pag. 131 met het onderschrift – ‘Volgens overlevering: ‘Slager ‘Dormits, Barlheze’. Verdere informatie ontbreekt.’ – betreft inderdaad niet slager Dormits, maar slager Leonardus…

    Lees verder

    Aanvulling: na-oorlogse onderwijzers

    4 april 2021

    Op 9 september 1949 beëindigde I. Elzas het voorzitterschap van de Joodse gemeente Zutphen. Vijf weken later, op 13 oktober, werd ik geboren, zijn eerste en enige kleinzoon. Ik werd naar hem vernoemd: bij mijn geboorte kreeg ik de namen Hans isidore. Helaas heb ik geen herinneringen aan mijn opa, anders dan een paar foto’s…

    Lees verder

    Peter Kooij beschrijft in boek het verleden van Joods Zutphen

    2 april 2021

    Uitgebreid artikel door Sander Grootendorst in ‘Contact Zutphen – Warnsveld’.

    Lees verder

    Een uitstekend en gedetailleerd beeld van het joodse leven in Zutphen

    2 april 2021

    Dit boek is absoluut een waardige opvolger van Laansma! De auteur is erin geslaagd een uitstekend en gedetailleerd beeld te schetsen van het joodse leven in Zutphen door de eeuwen heen. Daarbij is het Peter Kooij gelukt om in een prettig leesbare verhalende stijl de vele persoonlijke verhalen te verweven met de loop van de…

    Lees verder

    Over de inwonerslijst. De namen Sara en Israël.

    31 maart 2021

    Ik heb onderzoek gedaan naar de families Günzburger, Kurzmann en Weijel (Rembrandtstraat 10) dat verschijnt binnenkort in een boekje over de joodse bewoners van de Schildersbuurt. De familie Günzburger huurde twee jaar lang kamers in dit huis. De familie Günzburger is vanuit Westerbork naar Theresienstadt gedeporteerd van daaruit naar Auschwitz. Moeder en dochter  van Auschwitz naar…

    Lees verder

    Waterstraat 43 en 45

    30 maart 2021

    ‘Met deze publicatie is voor mij een raadsel opgelost. Ik ben een tijd bewoner geweest van Waterstraat 45 en heb de geschiedenis van dit pand onderzocht. Daarbij kwam ik de aankoop van dit pand en het ernaast gelegen pand nr. 43 (voor het bombardement waren deze twee panden verenigd) door de Joodse gemeente tegen. Ik…

    Lees verder

    Boompjeswal 11A

    29 maart 2021

    Het huis Boompjeswal 11a van de familie Sanders wordt na de oorlog bewoond door de familie Enterman. Naast het huis is dan gevestigd het garage- en automobielbedrijf H.M. Enterman. Het poortje aan de achterkant gaf toegang tot de werkplaats en boven was een magazijn. De grote foto is van kort na de oorlog, de ander…

    Lees verder

    Boekpresentatie in De IJsselstroom

    27 maart 2021

    Zutphen. Afgelopen vrijdag werd in De IJsselstroom in aanwezigheid van een kleine kring van genodigden het eerste exemplaar van ‘De Zutphense Kehille in het bijzonder. Een geschiedenis van Joods Zutphen’ overhandigd aan mevrouw Manja Pach uit Deventer. Eerst werd er koffie gedronken met heerlijk gebak dat werd gemaakt en aangeboden door mevrouw Constance Bouwmeister uit…

    Lees verder

    Peter Kooij schrijft rijk geïllustreerd boek over Joods leven in Zutphen: ‘Verrassend actueel’

    13 maart 2021

    Zutphenaar Peter Kooij verdiepte zich in de Joodse geschiedenis van zijn stad. Het boek dat hij over zijn onderzoek schreef, verschijnt eind deze maand. ‘De oorlog dringt overal in door.’ Interview in de Stentor door Sander Grootendorst

    Lees verder

    Mocht u willen reageren op de inhoud van het boek, dan kunt u gebruik maken van dit formulier. U kunt aangeven of u akkoord gaat met publicatie ervan op deze website. Publicatie geschied onder vermelding van uw initialen.




      Mijn review/reactie