De familie Elzas. Spanjaarden in Zutphen

Reactie van Paul Denekamp, onderzoeker van onder andere de familie Spanjaard en schrijver voor het familieblad de Mishpagazette, waar in het voorjaar van 2015 een stuk van zijn hand stond: ‘Onze familie Elzas. Spanjaarden in Zutphen’.
Het volgende is ontleend aan zijn e-mails, met een kleine aanvulling (PK).

De oudste dochter van onze stamouders Salomon en Sara Spanjaard was Berendina en haar dochter Rosina Zwartz, die trouwde met Jacob Elzas (Borculo 1844 – Zutphen 1907). Zij verhuisden na hun huwelijk naar Zutphen en waren de ouders van Mozes Elzas (Zutphen 12-1-1880 – Auschwitz 17-9-1943). Hij was penningmeester van de plaatselijke afdeling van het Algemeen Israëlitisch Verbond.
Rozina en Jacob hebben gewoond Lange Hofstraat 12. Al hun kinderen zijn in Zutphen geboren. Naast Mozes, waren er een oudere dochter, Antje, en vier jongere zonen Albert, Isidore, Sallie en Alfred, en in 1894 werd jongste dochter Bendina aan de Lange Hofstraat geboren.
Vader Jacob begon in Zutphen met een handel in klokken en horloges en later ook in zilver en goud. Na zijn overlijden in 1907 nam Rozina de leiding van het bedrijf over samen met haar zonen Mozes en Albert. Waarschijnlijk zijn Rozina met zoon Mozes als laatsten van het gezin vertrokken uit het pand Lange Hofstraat. In de Zutphense Courant staat in 1911 een verhuisbericht naar de Deventerweg (PK). Daarna lijkt het pand Lange Hofstraat 12 wel in de familie gebleven: in 1921 is sprake van een huisbewaarder Hendrik Hapsers voor I. Elzas Jzn (PK).

Verhuisbericht Zutphense Courant – 6 mei 1911

Van de andere zonen heeft Isidore 20 jaar een handel in leer gehad in Zutphen, maar Sallie en Alfred vertrokken al jong uit Zutphen. Albert vertrok in 1927 naar Rotterdam en na het overlijden van Isidore in 1931 was het alleen nog Mozes die in Zutphen of directe omgeving woonde. Hij had een  goudhandel in een groot pand op de Zaadmarkt.

Zutphense Courant. Huisbewaarder Lange Hofstraat 12

Na de oorlog woonden er in Zutphen of Warnsveld geen leden meer van de tak van de familie Elzas, die tevens leden waren de grote Spanjaard-familie. De laatste in Zutphen of Warnsveld levende nazaat van Jacob Elzas en Rozina Zwartz was hun zoon Mozes Elzas en die is in september 1943 in Auschwitz vermoord. Ook Bendina is in 1943 weggevoerd en vergast in Auschwitz.

De grootmoeder van Tineke van Raalte, de vrouw van Jo Spier, was Rozina Spanjaard en een familielid van mij. Omdat Tineke’s moeder Fietje Elias al heel jong wees werd, is zij opgegroeid in het gezin van mijn overgrootvader Denekamp, die ook met een Spanjaard getrouwd was. En de oudere zus van mijn vader is getrouwd met de ook in Zutphen geboren jongere broer van Jo, Eduard, die notaris werd in Amsterdam.